Την παραπάνω έκφραση την άκουσα στις αρχές της δεκαετίας του 1990 από έναν διάσημο Σουηδό ογκολόγο τον Jerzy Einhorn, και μου εντυπώθηκε. Ήταν τότε διευθυντής της ογκολογικής κλινικής του Πανεπιστημίου Karolinska στην Στοκχόλμη και όσες φορές τον έβλεπα να δίνει συνεντεύξεις μου έκανε εντύπωση για την σοφία και την ηρεμία που απόπνεε.
“Ας αφήσουμε τη φύση να ακολουθήσει την πορεία της.”
Την παραπάνω λοιπόν έκφραση την χρησιμοποίησε ο Jerzy Einhorn, για κάποιον Ασθενή ο οποίος είχε μια ανίατη ασθένεια, όταν πλέον θεώρησε ότι οι περαιτέρω εξετάσεις και φάρμακα (εκτός των παρηγορητικών φαρμάκων βέβαια) δεν είχαν πια νόημα.
Μερικές φορές υπάρχουν λόγια που μπορούν να απαλύνουν την ανημπόρια και τον πόνο και νομίζω ότι λόγια σαν τα παραπάνω του Jerzy είναι τέτοια.
Μου το επιβεβαίωσε έμμεσα και ο γιος μιας υπέργηρης κυρίας που κούραρα εδώ στην Καβάλα και που ήταν ολοφάνερα στα τελευταία της. Χρησιμοποίησα λοιπόν και εγώ την ίδια έκφραση όταν ο γιος με ρώτησε αν θα πρέπει να δώσουμε ορό ή τροφή μέσω Levine. Με το που την πρόφερα και μετά ο γιος έδειξε σαφώς ανακουφισμένος.
17 June 2010
09 June 2010
Πότε πρέπει να συνταγογραφούμε την κλοπιδογρέλη;
Όταν συνταγογραφούμε ένα φάρμακο εκτός των επίσημων ενδείξεών του, αυξάνεται ο κίνδυνος να προκαλέσουμε παρενέργειες στον ασθενή μας άνευ λόγου.
Εκτός από Ιατρικό όμως, το πρόβλημα είναι και οικονομικό: Ο ανταγωνιστής της κλοπιδογρέλης, η παιδική ασπιρινούλα, έχει λιανική τιμή 1,65 ευρώ για θεραπεία μηνός, ενώ η κλοπιδογρέλη 52,75 ευρώ για θεραπεία μηνός. Σε ετήσια βάση δηλαδή η θεραπεία ενός ασθενούς με ασπιρινούλα των 100 mg την ημέρα κοστίζει 19,8 ευρώ ενώ η θεραπεία με κλοπιδογρέλη 75 mg κοστίζει 633 ευρώ. Έτσι ένας γιατρός (ο οποίος συχνά είναι και “ειδικός”) που χορηγεί κλοπιδογρέλη σε 100 ασθενείς που δεν πληρούν τις επίσημες κλινικές ενδείξεις, επιβαρύνει την Ελλάδα με πάνω από 60.000 ευρώ τον χρόνο.
Παρακάτω, κάνω ελεύθερη μετάφραση των κατευθυντήριων οδηγιών από το Βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) (1).
Στο ίδιο μήκος κύματος πάντως βρίσκονται και κατευθυντήριες οδηγίες από άλλες πηγές στο Ηνωμένο Βασίλειο (2), (3), την Σουηδία (4),(5),(6), την Ευρωπαική Καρδιολογική Εταιρεία (7),(8),(9),(10) αλλά και από τις ΗΠΑ (11). Φυσικά ακολουθεί (στη θεωρία τουλάχιστον) και η Ελλάδα (12).
Περίληψη των συστάσεων για συνταγογράφηση της κλοπιδογρέλης (1):
Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου χωρίς ανάσπαση του ST, ΟΣΣ (Οξέα Στεφανιαία Σύνδρομα) (NSTEMI ACS). Συμπεριλαμβάνονται και αυτοί οι ασθενείς που σχεδιάζεται να τους γίνει αγγειοπλαστική (μπαλονάκι με ή χωρίς stent) ή αυτοί που πρόκειται να κάνουν εγχείρηση με bypass στεφανιαίας αρτηρίας: Προτείνεται ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη για 12 μήνες και μετά μονοθεραπεία μόνο με ασπιρίνη.
Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου με ανάσπαση του ST, ΟΣΣ (STEMI ACS ). Σαν εναλλακτική λύση σε μια κατευθείαν αγγειοπλαστική, δίνουμε ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη και κλασική ινωδολυτική θεραπεία για 28 ημέρες και μετά μονοθεραπεία με ασπιρίνη.
Ισχαιμική Καρδιακή Νόσος (IHD = ischemic heart disease) ή Περιφερική Αρτηριακή Νόσος (PAD =Peripheral Arterial Disease) με γνήσια δυσανεξία στην ασπιρίνη και χωρίς κολπική μαρμαρυγή – μονοθεραπεία με κλοπιδογρέλη.
Με γνήσια δυσανεξία στην Ασπιρίνη εννοούμε αντιδράσεις υπερευαισθησίας ή σοβαρής δυσπεψίας – που παρατηρούνται περίπου στο 6% των ανθρώπων. Αυτό πρέπει να το ξεχωρίσουμε από απλά δυσπεπτικά συμπτώματα, που άλλωστε μπορούν επίσης να προκληθούν και από την Κλοπιδογρέλη.
Σε απλή δυσπεψία:
Δίνουμε ασπιρίνη με το φαγητό όπως συνιστά και το Βρετανικό Εθνικό Συνταγολόγιο ( BNF).
Ελαττώνουμε τη δόση της ασπιρίνης σε ένα αποτελεσματικό και ανεκτό επίπεδο.
Εξετάζουμε το ενδεχόμενο να δώσουμε ταυτόχρονα αντιόξινο, ανταγωνιστή Η2, ή αναστολέα πρωτονίων (PPI) (Η ασπιρινούλα και ένα PPI, κοστίζουν λιγότερο από την κλοπιδογρέλη).
Κολπική Μαρμαρυγή με Ισχαιμική Καρδιακή Νόσο, Πρότερο Ισχαιμικό Εγκεφαλικό Έπεισόδιο, Σακχαρώδη Διαβήτη, Υπέρταση, Καρδιακή Βαλβιδοπάθεια ή Ανεπάρκεια της Αριστερής Κοιλίας ( LVF = Left Ventricular Failure). (δηλαδή οι παραπάνω παθήσεις που αναφέρονται σε αυτή την παράγραφο να συνδυάζονται με Κολπική Μαρμαρυγή).
Stent που εκλύουν φάρμακα αλλά και άλλα stent (Drug eluting and other stents (DES)): Τότε δίνουμε ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη για δώδεκα μήνες, και μετά μονοθεραπεία με ασπιρίνη.
Επαναλαμβανόμενα Εγκεφαλικά Έμφρακτα – Σε ασθενείς με επαναλαμβανόμενα εγκεφαλικά έμφρακτα ή Παροδικά Εγκεφαλικά Ισχαιμικά Επεισόδια που συνεχίζουν να επαναλαμβάνονται ενώ ήδη παίρνουνε συνδυασμένη θεραπεία με ασπιρίνη/διπυριδαμόλη, τότε μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει κλοπιδογρέλη μετά από σύσταση ειδικού. Δυστυχώς δεν υπάρχει μεγάλη επιστημονική τεκμηρίωση πάνω σε αυτό.
Αποφεύγουμε την Κλοπιδογρέλη:
Για πρωτοβάθμια πρόληψη.
Για περιπτώσεις με παθολογική αιμορραγία εν εξελίξει όπως π.χ. πεπτικό έλκος εν εξελίξει ή ενδοκρανιακή αιμορραγία (αντένδειξη).
Σε σοβαρή ηπατική νόσο (αντένδειξη).
Στην γαλουχία (αντένδειξη).
Αναφορές:
1) Clopidogrel Guidelines.
Guidelines for use of Clopidogrel.
East Lancashire Hospitals NHS Trust.
Last reviewed November 2006.
http://www.elmmb.nhs.uk/guidelines/medicine-specific-guidelines/?asset=2601
2) Guidelines for the use of clopidogrel.
NHS Grampian.
September 2009.
http://www.nhsgrampian.org/grampianfoi/files/ClopidogrelSept07.pdf
3) Health Technol Assess. 2004 Oct;8(40):iii-iv, xv-xvi, 1-141.
Clopidogrel used in combination with aspirin compared with aspirin alone in the treatment of non-ST-segment-elevation acute coronary syndromes: a systematic review and economic evaluation.
Main C, Palmer S, Griffin S, Jones L, Orton V, Sculpher M, Henderson R, Sudlow C, Hawkins N, Riemsma R.
Centre for Reviews and Dissemination, University of York, UK
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15461878
4) Patient FASS του έτους 2010 (απόσπασμα σχετικά με την Κλοπιδογρέλη από το Εθνικό Συνταγολόγιο της Σουηδίας στη έκδοσή του που είναι για τους Ασθενείς).
http://www.fass.se/LIF/produktfakta/artikel_produkt.jsp?NplID=19980715000015&DocTypeID=7&UserTypeID=2
5) Patient FASS του έτους 2010 (απόσπασμα σχετικά με την Κλοπιδογρέλη από το Εθνικό Συνταγολόγιο της Σουηδίας στην έκδοσή του που είναι για τους Επαγγελματίες Υγείας).
http://www.fass.se/LIF/produktfakta/artikel_produkt.jsp?NplID=19980715000015&DocTypeID=3&UserTypeID=0
6) Απόσπασμα από την ιστοσελίδα της Sanofi – Aventis, στα Σουηδικά, σχετικά με τις ενδείξεις για την χρήση της Κλοπιδογρέλης στην Σουηδία.
29 february 2008.
http://www.sanofi-aventis.se/live/se/sv/layout.jsp?cnt=B190F9FB-B17D-4108-A009-3F8584D398CE
7) Management of Acute Coronary Syndromes (ACS) in patients presenting without persistent ST-segment elevation.
European Society of Cardiology. 14/06/2007.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-NSTE-ACS-FT.pdf
8) Acute Myocardial Infarction in patients presenting with ST-segment elevation (Management of).
European Society of Cardiology. 2008.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-AMI-FT.pdf
9) Stable Angina Pectoris (Management of).
European Society of Cardiology. 2006.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-angina-FT.pdf
10) Diabetes, Pre-Diabetes and Cardiovascular Diseases.
European Society of Cardiology. 2007.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-diabetes-FT.pdf
11) Clopidogrel and modified-release dipyridamole in the prevention of occlusive vascular events.
National Guideline Clearinghouse, USA,
May 2005.
http://www.guidelines.gov/summary/summary.aspx?ss=15&doc_id=8126&nbr=4528
12) Εθνικό Συνταγολόγιο του 2007, σελ. 140, Ενδείξεις για την χρήση της Κλοπιδογρέλης.
http://www.pfy.gr/forum/index.php/topic,958.msg5994.html#msg5994
Εκτός από Ιατρικό όμως, το πρόβλημα είναι και οικονομικό: Ο ανταγωνιστής της κλοπιδογρέλης, η παιδική ασπιρινούλα, έχει λιανική τιμή 1,65 ευρώ για θεραπεία μηνός, ενώ η κλοπιδογρέλη 52,75 ευρώ για θεραπεία μηνός. Σε ετήσια βάση δηλαδή η θεραπεία ενός ασθενούς με ασπιρινούλα των 100 mg την ημέρα κοστίζει 19,8 ευρώ ενώ η θεραπεία με κλοπιδογρέλη 75 mg κοστίζει 633 ευρώ. Έτσι ένας γιατρός (ο οποίος συχνά είναι και “ειδικός”) που χορηγεί κλοπιδογρέλη σε 100 ασθενείς που δεν πληρούν τις επίσημες κλινικές ενδείξεις, επιβαρύνει την Ελλάδα με πάνω από 60.000 ευρώ τον χρόνο.
Παρακάτω, κάνω ελεύθερη μετάφραση των κατευθυντήριων οδηγιών από το Βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) (1).
Στο ίδιο μήκος κύματος πάντως βρίσκονται και κατευθυντήριες οδηγίες από άλλες πηγές στο Ηνωμένο Βασίλειο (2), (3), την Σουηδία (4),(5),(6), την Ευρωπαική Καρδιολογική Εταιρεία (7),(8),(9),(10) αλλά και από τις ΗΠΑ (11). Φυσικά ακολουθεί (στη θεωρία τουλάχιστον) και η Ελλάδα (12).
Περίληψη των συστάσεων για συνταγογράφηση της κλοπιδογρέλης (1):
Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου χωρίς ανάσπαση του ST, ΟΣΣ (Οξέα Στεφανιαία Σύνδρομα) (NSTEMI ACS). Συμπεριλαμβάνονται και αυτοί οι ασθενείς που σχεδιάζεται να τους γίνει αγγειοπλαστική (μπαλονάκι με ή χωρίς stent) ή αυτοί που πρόκειται να κάνουν εγχείρηση με bypass στεφανιαίας αρτηρίας: Προτείνεται ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη για 12 μήνες και μετά μονοθεραπεία μόνο με ασπιρίνη.
Οξύ Έμφραγμα του Μυοκαρδίου με ανάσπαση του ST, ΟΣΣ (STEMI ACS ). Σαν εναλλακτική λύση σε μια κατευθείαν αγγειοπλαστική, δίνουμε ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη και κλασική ινωδολυτική θεραπεία για 28 ημέρες και μετά μονοθεραπεία με ασπιρίνη.
Ισχαιμική Καρδιακή Νόσος (IHD = ischemic heart disease) ή Περιφερική Αρτηριακή Νόσος (PAD =Peripheral Arterial Disease) με γνήσια δυσανεξία στην ασπιρίνη και χωρίς κολπική μαρμαρυγή – μονοθεραπεία με κλοπιδογρέλη.
Με γνήσια δυσανεξία στην Ασπιρίνη εννοούμε αντιδράσεις υπερευαισθησίας ή σοβαρής δυσπεψίας – που παρατηρούνται περίπου στο 6% των ανθρώπων. Αυτό πρέπει να το ξεχωρίσουμε από απλά δυσπεπτικά συμπτώματα, που άλλωστε μπορούν επίσης να προκληθούν και από την Κλοπιδογρέλη.
Σε απλή δυσπεψία:
Δίνουμε ασπιρίνη με το φαγητό όπως συνιστά και το Βρετανικό Εθνικό Συνταγολόγιο ( BNF).
Ελαττώνουμε τη δόση της ασπιρίνης σε ένα αποτελεσματικό και ανεκτό επίπεδο.
Εξετάζουμε το ενδεχόμενο να δώσουμε ταυτόχρονα αντιόξινο, ανταγωνιστή Η2, ή αναστολέα πρωτονίων (PPI) (Η ασπιρινούλα και ένα PPI, κοστίζουν λιγότερο από την κλοπιδογρέλη).
Κολπική Μαρμαρυγή με Ισχαιμική Καρδιακή Νόσο, Πρότερο Ισχαιμικό Εγκεφαλικό Έπεισόδιο, Σακχαρώδη Διαβήτη, Υπέρταση, Καρδιακή Βαλβιδοπάθεια ή Ανεπάρκεια της Αριστερής Κοιλίας ( LVF = Left Ventricular Failure). (δηλαδή οι παραπάνω παθήσεις που αναφέρονται σε αυτή την παράγραφο να συνδυάζονται με Κολπική Μαρμαρυγή).
Stent που εκλύουν φάρμακα αλλά και άλλα stent (Drug eluting and other stents (DES)): Τότε δίνουμε ασπιρίνη και κλοπιδογρέλη για δώδεκα μήνες, και μετά μονοθεραπεία με ασπιρίνη.
Επαναλαμβανόμενα Εγκεφαλικά Έμφρακτα – Σε ασθενείς με επαναλαμβανόμενα εγκεφαλικά έμφρακτα ή Παροδικά Εγκεφαλικά Ισχαιμικά Επεισόδια που συνεχίζουν να επαναλαμβάνονται ενώ ήδη παίρνουνε συνδυασμένη θεραπεία με ασπιρίνη/διπυριδαμόλη, τότε μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει κλοπιδογρέλη μετά από σύσταση ειδικού. Δυστυχώς δεν υπάρχει μεγάλη επιστημονική τεκμηρίωση πάνω σε αυτό.
Αποφεύγουμε την Κλοπιδογρέλη:
Για πρωτοβάθμια πρόληψη.
Για περιπτώσεις με παθολογική αιμορραγία εν εξελίξει όπως π.χ. πεπτικό έλκος εν εξελίξει ή ενδοκρανιακή αιμορραγία (αντένδειξη).
Σε σοβαρή ηπατική νόσο (αντένδειξη).
Στην γαλουχία (αντένδειξη).
Αναφορές:
1) Clopidogrel Guidelines.
Guidelines for use of Clopidogrel.
East Lancashire Hospitals NHS Trust.
Last reviewed November 2006.
http://www.elmmb.nhs.uk/guidelines/medicine-specific-guidelines/?asset=2601
2) Guidelines for the use of clopidogrel.
NHS Grampian.
September 2009.
http://www.nhsgrampian.org/grampianfoi/files/ClopidogrelSept07.pdf
3) Health Technol Assess. 2004 Oct;8(40):iii-iv, xv-xvi, 1-141.
Clopidogrel used in combination with aspirin compared with aspirin alone in the treatment of non-ST-segment-elevation acute coronary syndromes: a systematic review and economic evaluation.
Main C, Palmer S, Griffin S, Jones L, Orton V, Sculpher M, Henderson R, Sudlow C, Hawkins N, Riemsma R.
Centre for Reviews and Dissemination, University of York, UK
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15461878
4) Patient FASS του έτους 2010 (απόσπασμα σχετικά με την Κλοπιδογρέλη από το Εθνικό Συνταγολόγιο της Σουηδίας στη έκδοσή του που είναι για τους Ασθενείς).
http://www.fass.se/LIF/produktfakta/artikel_produkt.jsp?NplID=19980715000015&DocTypeID=7&UserTypeID=2
5) Patient FASS του έτους 2010 (απόσπασμα σχετικά με την Κλοπιδογρέλη από το Εθνικό Συνταγολόγιο της Σουηδίας στην έκδοσή του που είναι για τους Επαγγελματίες Υγείας).
http://www.fass.se/LIF/produktfakta/artikel_produkt.jsp?NplID=19980715000015&DocTypeID=3&UserTypeID=0
6) Απόσπασμα από την ιστοσελίδα της Sanofi – Aventis, στα Σουηδικά, σχετικά με τις ενδείξεις για την χρήση της Κλοπιδογρέλης στην Σουηδία.
29 february 2008.
http://www.sanofi-aventis.se/live/se/sv/layout.jsp?cnt=B190F9FB-B17D-4108-A009-3F8584D398CE
7) Management of Acute Coronary Syndromes (ACS) in patients presenting without persistent ST-segment elevation.
European Society of Cardiology. 14/06/2007.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-NSTE-ACS-FT.pdf
8) Acute Myocardial Infarction in patients presenting with ST-segment elevation (Management of).
European Society of Cardiology. 2008.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-AMI-FT.pdf
9) Stable Angina Pectoris (Management of).
European Society of Cardiology. 2006.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-angina-FT.pdf
10) Diabetes, Pre-Diabetes and Cardiovascular Diseases.
European Society of Cardiology. 2007.
http://www.escardio.org/guidelines-surveys/esc-guidelines/GuidelinesDocuments/guidelines-diabetes-FT.pdf
11) Clopidogrel and modified-release dipyridamole in the prevention of occlusive vascular events.
National Guideline Clearinghouse, USA,
May 2005.
http://www.guidelines.gov/summary/summary.aspx?ss=15&doc_id=8126&nbr=4528
12) Εθνικό Συνταγολόγιο του 2007, σελ. 140, Ενδείξεις για την χρήση της Κλοπιδογρέλης.
http://www.pfy.gr/forum/index.php/topic,958.msg5994.html#msg5994
01 June 2010
Η Φυσική Εξέλιξη μιας νόσου (the natural history of a disease).
Αν υπάρχει κάτι που νομίζω ότι στους περισσότερους από εμάς δεν το τονίσανε αρκετά όταν σπουδάζαμε ιατρική στο Πανεπιστήμιο είναι η φυσική εξέλιξη των νόσων. Τι γίνεται δηλαδή με τις διάφορες νόσους αν τις αφήσουμε να εξελιχθούν μόνες τους χωρίς καμιά ιατρική παρέμβαση.
Θα εκπλαγεί ίσως κανείς αλλά αρκετές από τις ασθένειες για τις οποίες ξοδεύουμε πολύ χρόνο, χρήμα και άγχος γίνονται καλά από μόνες τους….
Βέβαια εδώ χρειάζονται οι γνώσεις και η εμπειρία του Ιατρού: Να γνωρίζει δηλαδή μέχρι που τον παίρνει να αφήσει την φύση μόνη της να γιατρέψει την ασθένεια και από πού και μετά πρέπει να επεμβεί.
Για αυτό βέβαια εκτός από γνώσεις και εμπειρία, χρειάζεται και ηθική ακεραιότητα.
Θα εκπλαγεί ίσως κανείς αλλά αρκετές από τις ασθένειες για τις οποίες ξοδεύουμε πολύ χρόνο, χρήμα και άγχος γίνονται καλά από μόνες τους….
Βέβαια εδώ χρειάζονται οι γνώσεις και η εμπειρία του Ιατρού: Να γνωρίζει δηλαδή μέχρι που τον παίρνει να αφήσει την φύση μόνη της να γιατρέψει την ασθένεια και από πού και μετά πρέπει να επεμβεί.
Για αυτό βέβαια εκτός από γνώσεις και εμπειρία, χρειάζεται και ηθική ακεραιότητα.
22 May 2010
Σημείωνε σε ένα μπλοκάκι ότι στραβό βλέπεις τους πρώτους έξι μήνες.
Είχα ένα διευθυντή στο Κέντρο Υγείας Ryd του Linkoping στη Σουηδία, που τις πρώτες μέρες που άρχισα να εργάζομαι εκεί, μου είπε:
“Πάρε ένα μπλοκάκι και σημείωνε τους επόμενους έξι μήνες ότι στραβό και παράξενο βλέπεις εδώ. Έλα μετά να το συζητήσουμε μήπως και μπορούμε να βελτιώσουμε κάτι. Είναι σημαντικό να καταγράφεις τις παρατηρήσεις σου τους πρώτους έξι μήνες αφότου ξεκινήσεις σε ένα νέο χώρο εργασίας. Μετά το πρώτο εξάμηνο συνηθίζει κανείς, και όλα (ακόμη και τα κακώς κείμενα) του φαίνονται φυσιολογικά..
16 May 2010
Δράμα - Ξάνθη.
Στίχοι: Γιώργος Ανδρέου
Μουσική: Γιώργος Ανδρέου
Πρώτη εκτέλεση: Τάνια Τσανακλίδου
Μουσική: Γιώργος Ανδρέου
Πρώτη εκτέλεση: Τάνια Τσανακλίδου
Πέρασα Νικηφόρο, πέρασα Ανδριανή
τράβηξα για Σταυρούπολη, Ροδόπη ακριανή
Κι απ’ της βροχής την ανεμώνα
έδωσα μια στη πόρτα του χιονιά
και μπήκα στον χειμώνα
Είδα της γης τη στάχτη
της προσφυγιάς το γκρίζο αδράχτι
και του πολέμου τη φαρέτρα
Είδα και τον Ακρίτη
που ’χε στα σύνορα το σπίτι
και στην καρδιά του μαύρη πέτρα
Ουρλιάζαν οι ζουρνάδες
Τρέμανε τα νταούλια
Πιάσανε, λέει, εχθροί τα καραούλια
Ήρθαν για το χρυσόμαλλο το Δέρας
Κλαίει, μοιρολογάει ο αγέρας
Κλέψαν και το κλειδί της Ρωμιοσύνης
αχ Παναγιά μου, μόνους μας αφήνεις
Κλέψαν και το κλειδί της Ρωμιοσύνης
Αχ Παναγία μου, εσύ μη μας αφήνεις
Και το κερί του Γένους μας μη σβήνεις
Πέρασα Νικηφόρο, πέρασα Ανδριανή
τράβηξα για Σταυρούπολη, Ροδόπη ακριανή
15 May 2010
Την αλήθεια ή όχι, για σοβαρές διαγνώσεις;
Ο λόγος για περιπτώσεις όπου διαγιγνώσκουμε στον Ασθενή μας μια επικίνδυνη ασθένεια όπως π.χ. κάποια μορφή καρκίνου. Τι λέμε τότε στον Ασθενή;
Η βασική αρχή, πιστεύω, είναι να λέμε στον Ασθενή την αλήθεια. Τελικά όμως το θέμα δεν είναι τόσο αν θα το πούμε αλλά πώς θα το πούμε.
Πρέπει να προσαρμόζουμε την γλώσσα μας στο επίπεδο του Ασθενούς. Επίσης ποτέ δεν πρέπει να είμαστε απόλυτοι για την πρόγνωση της ασθένειας γιατί αυτό είναι αντιεπιστημονικό αλλά και γιατί μπορεί μέσω αυθυποβολής να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία για τον Ασθενή μας. Πρέπει ακόμη να αφήνουμε πάντα κάποια περιθώρια ελπίδας. Αυτό είναι και το επιστημονικά σωστό αφού καθαρά στατιστικά ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για τίποτε. Είναι βέβαια σημαντικό να ψυχολογούμε τον Ασθενή μας και σε περίπτωση που αντιλαμβανόμαστε ότι είναι εντελώς αρνητικός στο να μάθει την διάγνωσή του ή κάνει ότι δεν την άκουσε, να μην τον εξαναγκάζουμε σώνει και καλά να την μάθει.
Πολλοί Ασθενείς δεν φοβούνται την διάγνωση αυτή κάθε αυτή αλλά ότι θα πεθάνουν μέσα στους πόνους. Τότε είναι σημαντικό να τους πούμε ότι με τα σύγχρονα φάρμακα που υπάρχουν, μπορούμε να προσφέρουμε καλή αναλγησία (πράγμα που είναι όντως αλήθεια, αν δεν φοβάται και δεν αργήσει κανείς, να χρησιμοποιήσει και μορφίνη).
Μπορούμε βέβαια σαν Ιατροί να διαχειριστούμε καλύτερα μια τέτοια συζήτηση αν έχουμε και εμείς οι ίδιοι σκεφτεί και επεξεργαστεί κατά κάποιον τρόπο το δικό μας άγχος θανάτου.
Εδώ στην Ελλάδα παρατηρώ ότι σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι στην Σουηδία υπάρχει η τάση στους Γιατρούς αλλά και στην οικογένεια του Ασθενούς να κρύβουν την διάγνωση από τον Ασθενή. Πολλοί Έλληνες Ασθενείς πάντως θέλουν να ξέρουν την αληθινή διάγνωσή τους και αυτό αποδεικνύεται και από μια διδακτορική διατριβή που έκανε το 1985 ο Ψυχίατρος Γρηγόρης Λαυρεντιάδης στη Θεσσαλονίκη (1). Σε αυτήν, ήδη το 1985, βρήκε ότι οι μισοί περίπου από τους 116 ασθενείς ογκολογικών κλινικών από τους οποίους πήρε συνέντευξη, θα ήθελαν αν είχαν καρκίνο να το γνωρίζουν.
Η στάση βέβαια των Ασθενών αλλά και των Ιατρών επί του θέματος δεν είναι μια στατική κατάσταση αλλά δυναμική, η οποία αλλάζει με τα χρόνια καθώς αλλάζει και ο πνευματικός και πολιτιστικός περίγυρος μιας χώρας (2),(3).
Θυμάμαι που μας λέγανε στο Πανεπιστήμιο του Lund ότι παλιά και στην Σουηδία η στάση των Γιατρών αλλά και της Οικογένειας ήταν να μη λένε την αλήθεια στον Ασθενή αλλά με τα χρόνια αυτό άλλαξε. Η αίσθηση που έχω είναι ότι το ίδιο γίνεται και στην Ελλάδα.
Αναφορές:
1 ) Γρηγόριος Κ. Λαυρεντιάδης:
Ο Έλληνας καρκινοπαθής απέναντι στον καρκίνο.
Ψυχολογικοί παράγοντες και επιπτώσεις από τη γνώση ή άγνοια της διάγνωσης του καρκίνου.
Διδακτορική διατριβή, Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, 1985. Πανεπιστημιακό έτος 1984 – 85. Αριθμ. 1285.
2 ) Cancer information disclosure in different cultural contexts.
Mystakidou K, Parpa E, Tsilila E, Katsouda E, Vlahos L.
Pain Relief and Palliative Care Unit, Areteion Hospital, and Department of Radiology, University of Athens School of Medicine, Greece.mistakidou@yahoo.com
Support Care Cancer. 2004 Mar;12(3):147-54.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15074312
3) Nurs Ethics. 2004 Sep;11(5):500-13.
Truth-telling in clinical practice and the arguments for and against: a review of the literature.
Tuckett AG.
Faculty of Health Sciences--Nursing, Australian Catholic University, McAuley at Banyo, PO Box 456, Virginia, QLD, Australia 4014. a.tuckett@mcauley.acu.edu.au
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15362359?ordinalpos=1&itool=PPMCLayout.PPMCAppController.PPMCArticlePage.PPMCPubmedRA&linkpos=4
Η βασική αρχή, πιστεύω, είναι να λέμε στον Ασθενή την αλήθεια. Τελικά όμως το θέμα δεν είναι τόσο αν θα το πούμε αλλά πώς θα το πούμε.
Πρέπει να προσαρμόζουμε την γλώσσα μας στο επίπεδο του Ασθενούς. Επίσης ποτέ δεν πρέπει να είμαστε απόλυτοι για την πρόγνωση της ασθένειας γιατί αυτό είναι αντιεπιστημονικό αλλά και γιατί μπορεί μέσω αυθυποβολής να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία για τον Ασθενή μας. Πρέπει ακόμη να αφήνουμε πάντα κάποια περιθώρια ελπίδας. Αυτό είναι και το επιστημονικά σωστό αφού καθαρά στατιστικά ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για τίποτε. Είναι βέβαια σημαντικό να ψυχολογούμε τον Ασθενή μας και σε περίπτωση που αντιλαμβανόμαστε ότι είναι εντελώς αρνητικός στο να μάθει την διάγνωσή του ή κάνει ότι δεν την άκουσε, να μην τον εξαναγκάζουμε σώνει και καλά να την μάθει.
Πολλοί Ασθενείς δεν φοβούνται την διάγνωση αυτή κάθε αυτή αλλά ότι θα πεθάνουν μέσα στους πόνους. Τότε είναι σημαντικό να τους πούμε ότι με τα σύγχρονα φάρμακα που υπάρχουν, μπορούμε να προσφέρουμε καλή αναλγησία (πράγμα που είναι όντως αλήθεια, αν δεν φοβάται και δεν αργήσει κανείς, να χρησιμοποιήσει και μορφίνη).
Μπορούμε βέβαια σαν Ιατροί να διαχειριστούμε καλύτερα μια τέτοια συζήτηση αν έχουμε και εμείς οι ίδιοι σκεφτεί και επεξεργαστεί κατά κάποιον τρόπο το δικό μας άγχος θανάτου.
Εδώ στην Ελλάδα παρατηρώ ότι σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι στην Σουηδία υπάρχει η τάση στους Γιατρούς αλλά και στην οικογένεια του Ασθενούς να κρύβουν την διάγνωση από τον Ασθενή. Πολλοί Έλληνες Ασθενείς πάντως θέλουν να ξέρουν την αληθινή διάγνωσή τους και αυτό αποδεικνύεται και από μια διδακτορική διατριβή που έκανε το 1985 ο Ψυχίατρος Γρηγόρης Λαυρεντιάδης στη Θεσσαλονίκη (1). Σε αυτήν, ήδη το 1985, βρήκε ότι οι μισοί περίπου από τους 116 ασθενείς ογκολογικών κλινικών από τους οποίους πήρε συνέντευξη, θα ήθελαν αν είχαν καρκίνο να το γνωρίζουν.
Η στάση βέβαια των Ασθενών αλλά και των Ιατρών επί του θέματος δεν είναι μια στατική κατάσταση αλλά δυναμική, η οποία αλλάζει με τα χρόνια καθώς αλλάζει και ο πνευματικός και πολιτιστικός περίγυρος μιας χώρας (2),(3).
Θυμάμαι που μας λέγανε στο Πανεπιστήμιο του Lund ότι παλιά και στην Σουηδία η στάση των Γιατρών αλλά και της Οικογένειας ήταν να μη λένε την αλήθεια στον Ασθενή αλλά με τα χρόνια αυτό άλλαξε. Η αίσθηση που έχω είναι ότι το ίδιο γίνεται και στην Ελλάδα.
Αναφορές:
1 ) Γρηγόριος Κ. Λαυρεντιάδης:
Ο Έλληνας καρκινοπαθής απέναντι στον καρκίνο.
Ψυχολογικοί παράγοντες και επιπτώσεις από τη γνώση ή άγνοια της διάγνωσης του καρκίνου.
Διδακτορική διατριβή, Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, 1985. Πανεπιστημιακό έτος 1984 – 85. Αριθμ. 1285.
2 ) Cancer information disclosure in different cultural contexts.
Mystakidou K, Parpa E, Tsilila E, Katsouda E, Vlahos L.
Pain Relief and Palliative Care Unit, Areteion Hospital, and Department of Radiology, University of Athens School of Medicine, Greece.mistakidou@yahoo.com
Support Care Cancer. 2004 Mar;12(3):147-54.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15074312
3) Nurs Ethics. 2004 Sep;11(5):500-13.
Truth-telling in clinical practice and the arguments for and against: a review of the literature.
Tuckett AG.
Faculty of Health Sciences--Nursing, Australian Catholic University, McAuley at Banyo, PO Box 456, Virginia, QLD, Australia 4014. a.tuckett@mcauley.acu.edu.au
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15362359?ordinalpos=1&itool=PPMCLayout.PPMCAppController.PPMCArticlePage.PPMCPubmedRA&linkpos=4
Subscribe to:
Posts (Atom)
